Deprecated: Function create_function() is deprecated in /home/yperla21/domains/ernstyperlaan.com/public_html/wp-content/themes/viewfinder/functions/widget-tweets.php on line 281
Museum De Pont in Tilburg. - Ernst Yperlaan fotografieErnst Yperlaan fotografie

blog /

Museum De Pont in Tilburg.

In De Pont in Tilburg de expositie “Work Horse” door Charlotte Dumas.

Paarden die ogenschijnlijk niet bewust van fotograaf en camera staan te staan. Paard meestal prominent in beeld en je kan spreken van een soort portret. Soms is  landschap wat meer aanwezig en soms meer paard. Paard en omgeving vormen een natuurlijk geheel en stralen rust uit. Het lijkt alsof Charlotte vanuit een camouflage tentje de boel bekijkt en het paard observeert en om het niet te storen in zijn natuurlijke habitat. De foto’s zijn zacht van tint, doortekend qua tonen en gedrukt op mat papier, terloops opgehangen met met twee clipjes van kantoorboekhandel en die weer terloops hangend aan een in de muur geprikte speld.

© Charlotte Dumas uit expositie in “De Pont” in Tilburg. Zie ook interview

Het beeld is zo rustig en bijna voorspelbaar terloops, dat ik er moeite mee heb én het tegelijker tijd knap vind. Is dit een “lucky shot”? Nee, er hangen hier gewoon te veel van. Het maakt iets in me los, want ik heb moeite met de ongedwongenheid. Alles ademt uit dat het beeld niet geregisseerd of gestileerd is en dát is meteen ook de kracht en wel zo praktisch als het om een dier gaat

Het tegenovergestelde doet fotograaf Gregory Crewdson. Hij is de meester in de maakbaarheid van het beeld en dat tot in de puntje styleren. Hij werkt zijn ideeën tot in detail uit en schiet de plaat alsof hij coca-cola commercial opneemt: met een flinke crew, filmlicht, styling, rookmachines, sproei-voertuigen om wegen nat te maken, etc, etc. Én met budget.

This slideshow requires JavaScript.

© Gregory Crewdson uit boek “Beneath the roses“. Zie ook trailer van documentaire of deze reportage

Hij schiet op 8×10 inch technische camera en het resultaat is dan uiteindelijk ook “gelikt” met een uitgekiend oog voor detail. Van concept, productie, uitvoering en presentatie wordt alles uitgedacht en met griezelige precisie uitgewerkt. Niets toeval en weinig natuurlijk.  Ik vind zijn werk geweldig, maar de overgestileerdheid neigt soms naar commercieel en onnatuurlijk.

De gecreëerde beelden van Crewdson, waar niets aan het toeval is overgelaten vormen een schril contract met de ongedwongen foto’s van Dumas, waar bijna alles aan toeval onderhevig lijkt. Is beeld zoeken minder maakbaar dan het beeld creëren? Je kan een voorkeur hebben als het er duimendik op ligt, maar als je gaat twijfelen wordt het interessant.

Ik loop verder in De Pont en zie dat ze in de vaste collectie ook werk van Esko Männikkö hebben opgenomen, die ik net EskoMännikkö6 de week daarvoor in Huis Marseille had bekeken. Deze Finse fotograaf lijkt bij de school van Dumas te horen, want de onderwerpen zijn doodsimpel en  alledaags: plaatjes gevonden op, zoals hij het zelf noemt, “zijn jacht naar foto’s”. Ogenschijnlijk makkelijk genomen foto’s zonder ingrijpen en ongedwongen, maar ho: is dat wel zo? Want door de chaos van Finse rariteiten, zie je ook een ijzersterke composite. Een oog dat lijkt te scannen naar de simplificatie van het alledaagse, opzoek naar een heerlijk lijnenspel en vlakverdeling als ode aan het Finse platteland. De uitsnedes en close-up’s zijn duidelijk als symbolen: krachtig van lijn met mooie kleurcombinaties. Maar zie ook opnames die ingewikkelder zijn: het interieur van Finse (poppen)huisjes met tot groot vermaak daar de plaatselijke bewoners als een potsierlijke folkloristische accent.

De foto van het feestje waar iedereen een rode puntmuts op heeft, fascineert me. Het lijkt geen geënsceneerd beeld en een rommeltje maar toch klopt er iets te veel: de ruimte is spannend aangesneden, de compositie één van de gulden snede, waarbij een lijn van rode puntmutsen een horizon maakt net onder het midden en de tafel met daarop weer de rode thermoskan precies op 1/3 van rechts en van onder zit, om zo precies goed te staan volgens de compositie leer van de gulden snede.  Het verhaal vindt dan ook plaats rond dit middelpunt en de hele linker 2/3 helft is dan rustiger met uitzonderling van de twee mannen die daar precies in hun rol op de tweede rang zitten en dus ook in de compositie de tweede linie vormen. Je aandacht gaat dan eerst via de tafel naar de twee die iets te amicaal lol hebben met elkaar, dan naar de tweede rang waar de waarschijnlijke vriend van het meisje al een poosje zich zit te irriteren. Zijn schouders en zijn blik spreken boekdelen en vertellen je een verhaal. Om dan nog even naar de derde rang te gaan naar de man die op een luchtige manier nog probeerde de aandacht van de vriend af te leiden, maar dat net opgaf en berust in een afwachtende houding.

Is dit echt of maak ik het ervan, is het geënsceneerd of is de plaat “gevonden”?

 © Esko Männikkö uit tentoonstelling ” en boek “Time Flies”. Zie interview!

Crewdson maakt zijn hele plaat, hij staat stil en de rest wordt opgebouwd, Dumas laat het onderwerp met rust en loopt daar heel rustig omheen, geduldig en afwachtend. Zij past de achtergrond aan louter en alleen door een standpunt te kiezen en te wachten op het goeie moment, Månnikkö loopt als een jager rond om daar stukjes uit te isoleren en tot compositie te vermaken in kleur en vorm.

Of een beeld geënsceneerd is hoeft voor het beeld niet belangrijk te zijn, maar toch intrigeert het de kijker: was dit er zo? Is hier in gegrepen? Is dit echt gebeurd? Bij een persfoto is het duidelijk: dit moet wel echt zijn. Maar éénmaal in een lijstje op een galerie muur start de verwondering:  is dit echt? Signalen zoals over-gestylieerdheid kunnen alarmbellen laten afgaan: “Deze foto is te mooi, dat kan niet waar zijn” of “Dit is niet echt gebeurd, dit kan helemaal niet”. Crewdson en Dumas zijn hier uiterste in.

Een fotograaf die hier tussen zit is Joel Sternfeld. Zijn foto’s zijn ongedwongen, maar gemaakt met technische camera en lijken gestyleerd, mooi van compositie, van statief genomen, dus toch redelijk statisch. Op mijn favoriete opname lijkt het dat hij haast had het moment te pakken. Maar juist dat maakt de opname juist ook echt. Het is een moment dat Crewdson bedacht had kunnen hebben of iets om in photoshop te gaan samenstellen.

This slideshow requires JavaScript.

 © Joel Sternfeld uit boek “American prospects“. Aanbevolen artikel van Eric Kim!

 Een brandweerman die een pompoen staat uit te zoeken, terwijl zijn maten het huis van de boer blussen, een olifant die midden op de weg bezweken is en de hulpdiensten arriveren, een aardverschuiving waarbij een auto mee naar beneden is gesleept in een perfecte compositie.

Kan een fotograaf zich op die scheidslijn begeven tussen los uit de hand en helemaal naar je hand gezet, tussen toevallig geschoten en shoot georganiseerd, tussen technisch perfect en per ongeluk best leuk? Heeft de fotograaf de toevalligheden uitgesloten of is er slechts sprake van Goddelijk Toeval? Inmiddels ben ik er na wat speurwerk achter dat er toch sprake is van organiseren, want het blijkt hier om een oefening van de brandweer te gaan!

Verder lopend in De Pont hangt werk van een fotograaf die een aardig eind in de richting komt. Ik raak in verwarring: is dit geënsceneerd of uit de hand? Het is de Amerikaanse fotograaf Philip-Lorco diCorcia. Mijn favoriete foto is uit de serie “East of Eden”, een serie met een goed concept over de zondeval. Je ziet op deze opname een bergachtig landschap met een rivier, met tegenlicht een dramatisch afgetekende boom in een prachttig compositie van zand/gras/bergen/lucht, waarbij allerlei details als toefje op de taart zijn toegevoegd: het randje onderin het zand dat even donkerder wordt, het water dat net wordt opgelicht door het tegenlicht, de dramatische boom waarvan de takken high-lights pakken, het weggetje dat net niet in het midden nog mooi weg loopt in de verte en dan staat daar die piepkleine doch griezelig goed gemaakte speelgoed cowboy te paard. Is die wel echt? Hij ziet er uit als een uitgekiende Marlboro man; zo mooi met prachtig lichtje in de perfecte stand. Hoe kan zo’n klein element, de hele foto zo’n andere draai geven en zo’n stempel drukken op deze plaat; alsof de 2% oppervlak van de plaat een zwart gat is dat alle aandacht naar zich toe trekt. Hou voor de grap eens je vinger op het paard en aanschouw wat een impact het heeft dat elementje weg te laten!

© Philip-Lorco diCorcia, uit serie “East of Eden” aangekocht werk in “De Pont” en divers ander werk

Zijn mooiste platen zijn die, waar de enscenering er niet bovenop ligt en aan het beeld ook een onderliggend concept ten grondslag ligt en deze fotograaf dus het toeval naar zijn heeft hand weten te zetten. De vrouw met kind onder de douche vind ik een waanzinnig mooie plaat van zo’n eenvoud en zo uitgebalanceerd, dat je bijna niet kan geloven dat dit geënsceneerd is, zoals een paard niet te ensceneren valt!

Zo krijgt hij het voor elkaar om, door wat luchtigheid van een Dumas er doorheen te mixen de kijker te doen geloven dat goddelijk toeval toch bestaat.

Comments are closed.